Kolonia Oficerska

Miasto-Ogród Sadyba: Opowieść o oficerach

Zapraszamy w podróż w czasie do kolebki Miasta-Ogrodu Sadyba. Od lat 20. ubiegłego wieku tworzyły go dwie osobne osady - „Miasto-Ogród Czerniaków” założone w 1921 przez prywatną spółkę o tej samej nazwie oraz spółdzielcza „Sadyba” założona w 1923.

Fort IX - budowle wojskowe na przedmieściach Warszawy

Początki zabudowy okolic Fortu IX sięgają roku 1887. Wtedy to z gruntów prywatnych Dóbr Czerniaków władze carskie wyodrębniają miejsce pod przyszły fort.

Oaza na dalekich przedmieściach Warszawy

Niezależnie od planów władz wojskowych wobec Fortu IX, 21 lipca 1921 r. grupa osób prywatnych zakłada spółkę „Miasto Ogród Czerniaków Sp. z o. o.” mającą na celu „nabywanie podmiejskich terenów, organizowanie, urządzanie i eksploatowanie nowych dzielnic miejskich”.

Założyciele Sadyby Oficerskiej

Pomysł, by na esplanadzie dawnego Fortu IX (nazwanego w 1922 Fortem im. Gen. Henryka Dąbrowskiego), zbudować osiedle domów, powstaje w środowisku oficerów Sztabu Generalnego (SG) Wojska Polskiego w 1923 roku.

Projektanci

Wkrótce po powołaniu, pierwszy zarząd Spółdzielni zamawia projekty domków. Bez nich nie można bowiem opracować planu finansowego, potrzebnego do ubiegania się o kredyty.

Dobry początek - pierwsza seria 30 domków

Pierwsza faza realizacji osiedla wg projektu z lat 1924-26 przewidywała budowę „30 domków pierwszej serii” wzdłuż wschodniej części Morszyńskiej i Okrężnej, dawnych dróg fortecznych.

Pierwsza faza budowy – odbiór

Pierwsza seria domków wokół fortecznej fosy jest już pod dachem w połowie 1925 r.. Potwierdzają to fotografia lotnicza i plan geodezyjny firmy parcelacyjnej Szydłowski i Dobrucki (powyżej).

Hipoteka

Jednym z najważniejszych wydarzeń pierwszej fazy budowy jest formalne przeniesienie własności terenu pofortecznego z Magistratu na Spółdzielnię (1926).

Druga faza budowy

Drugą serię domów Spółdzielnia buduje po 1926 r. Są to indywidualnie budowane domy w blokach zabudowy na przedpolu Fortu im. gen. H. Dąbrowskiego, na zachód od ul. Powsińskiej i Klarysewskiej.

Blok oficerski – ul. Morszyńska 1-3-5-7

Najbardziej charakterystyczna budowla Sadyby Oficerskiej. W 1928 r. projektuje ją arch. Aleksander Więckowski.

Szkoła powszechna

Na początku lat 30., gdy domy Sadyby Oficerskiej są już w większości zamieszkane przez rodziny wojskowych, zaczyna doskwierać problem braku szkoły.

Stan dojrzałości

W 1936 r. Sadyba Oficerska, w przeciwieństwie do otaczającej ją osady Miasto-Ogród Czerniaków, osiąga stan dojrzałości.

Zniszczenia wojenne

Przez większość okupacji Sadyba Oficerska służy swym mieszkańcom w nienaruszonym stanie. Dopiero w wyniku bombardowań w 1944, zdecydowana większość domów oficerskich traci dachy.

Notatnik architekta - marzenie pryska

W 1921 arch. Antoni Jawornicki tworzy marzenie o Sadybie. W sierpniu 1944 r. marzenie to pryska na jego oczach.

Odbudowa - uzupełnienia

W 1958 r. w miejsce zburzonych domów oficerskich powstają nowe, zaprojektowane w tym samym stylu.

Blok oficerski – ul. Morszyńska 1-3-5-7 - mieszkańcy

Blok oficerski przyciąga nietuzinkowych mieszkańców. Najbardziej znany z nich to poeta Stanisław Grochowiak, który tu pisze m.in.. wiersz „Nowela” z tomu „Nie było lata” (1969) o sąsiadce z bloku, żonie generała Branickiego (patrz obok).

ul. Morszyńska 9

Dom hr. Remigiusza Grocholskiego, adiutanta Piłsudskiego, członka Komendy Głównej AK, komendanta działającej podczas okupacji legendarnej jednostki “Wachlarz”.

ul. Morszyńska 25

Dom gen. dyw. Tadeusza Piskora (1889-1951). Projekt: arch. Tadeusz Tołwiński (1925).

ul. Morszyńska 27

Dom gen. dyw. Tadeusza Kasprzyckiego (1891-1978). Projekt: arch. Tadeusz Tołwiński (1925). Po studiach w Paryżu i Genewie, Kasprzycki w 1914 obejmuje dowództwo Pierwszej Kompanii Kadrowej Legionów Polskich – 144-osobowego oddziału, utworzonego przez Józefa Piłsudskiego, jako kuźnia kadr dla…

ul. Morszyńska 29

Dom Józefa Handzelewicza (1880-1963). Architekt nieznany. Jeden z najwybitniejszych architektów międzywojennych.

ul. Morszyńska 31

Dom płk Henryka Bagińskiego (1888 - 1973) - największego w przedwojennej Polsce znawcy geografii wojskowej. Jest współtwórcą i komendantem Polskich Drużyn Strzeleckich, galicyjskiej organizacji paramilitarnej (w 1914 większość jej członków wstępuje do Legionów Polskich Piłsudskiego).

ul. Morszyńska 39

Dom płk Jerzego Krzymowskiego. Legionista, żołnierz Pierwszej Kompanii Kadrowej (zalążka Legionów Polskich i Wojska Polskiego), w latach 1937-39 szef Wydziału II, tj. kontrwywiadu, członek rządu.

ul. Okrężna 22

Dom ministra Józefa Becka. Projekt: Tadeusz Tołwiński (1925).

ul. Okrężna 34

Dom gen bryg. Izydora Modelskiego (1889-1962). Modelski jest pułkownikiem dyplomowanym, od 1928 w stanie spoczynku.

Zostań członkiem Towarzystwa Miasto Ogród Sadyba